روشنایی و نورپردازی دو جنبهی بسیار مهم علم نور هستند که تاثیر بسیاری در مطلوبیت روشنایی جنبه مهندسی علم نور است. اصولاً روشنایی در جایی بکار می رود که استاندارد های اولیه برای دیدن و برخورد نکردن با اجسام مد نظر است.برای رسیدن به این هدف جایابی چراغها با محاسبات مشخص میگردند و سایهها تا حد قابل قبولی کنترل میشوند. بهعنوان مثال جادهها نیازمند روشنایی خاصی هستند (حداقل لوکس برای رانندگی ایمن در شب) همچنین در یک دفتر کار برای بهدست آمدن حداکثر بازدهی بایستی درخشندگی به میزان مشخصی محدود شود تا خیرگی برای کارکنان بهوجود نیاید.
کلیه نیازهای روشنایی به پارامترهایی برمیگردد که عموماً توسط استاندارد های مختلف اندازهگیری و مشخص گردیدهاند. توان مصرفی و سایر پارامترهای الکتریکی نظیر ضریب توان، بازدهی و درجه حفاظت (IP) نیز عموماً جزو حیطه روشنایی، قرار میگیرند.
نورپردازی جنبه هنر و معماری نور میباشد. نورپردازی زمانی معنا دارد که از لحاظ روشنایی، حداقلها رعایت شده و طراح قصد برجسته نمودن بخشی از صحنه را دارد. اینجاست که اکثر پارامترهای بهکار رفته در این مبحث جنبه کیفی و زیبایی شناختی دارند.
نورپردازی شکلهای متنوعی دارد؛ در سالهای اخیر توجه ویژهای به نورپردازی نمای ساختمان شده است. تا آنجا که حتی یک سنگکار در یک روستای دور افتاده، جایی برای قرار دادن چراغ در نظر میگیرد. نورپردازی نما، شکوه و زیبایی یک بنا را دوچندان مینماید در حالیکه نورپردازی یک موزه یا نمایشگاه هنری جزئیات و ریزهکاریهای هنری را نشان میدهد. یک شکل دیگر نورپردازی نمایش کالاهای فروشگاه است فروشگاه ممکن است جواهر فروشی، البسه یا میوهفروشی باشد؛ نورپردازی باعث افزایش رغبت خرید، جذب مشتریان و رونق فروشگاه میگردد.
بهطور کل وظیفه روشنایی، در محدوده “دیدن” خلاصه میشود به این معنی که وقتی اشیاء در حد قابل قبولی روئیت میشوند ماموریت روشنایی به پایان رسیده؛ حال آنکه نورپردازی به “لذت از دیدن” میپردازد. زمانیکه یک پل، بنای تاریخی یا حتی فروشگاه، چشمنواز و زیبا به نظر میآید، نورپردازی آن اصولی انجام شده.
در آخر باید توجه نمود که نورپردازی و روشنایی در کنار هم معنا پیدا مینمایند و هیچ کدام به تنهایی مطلوب نخواهند بود. چه بسا پارکهایی که تنها توجهشان به نورپردازی بوده و از روشنایی غافل هستند از دور بسیار زیبا به نظر میآیند ولی برای استفاده از امکانات و حتی قدم زدن دید کافی ندارند. و گاه دیده شده که تمام توجه به روشنایی معطوف شده و جذابیت فضا به فراموشی سپرده شده است.
